دوش در حلقه ما قصه گیسوی تو بود ...

در آستانه 60 سالگی «علیرضا افتخاری»

دوش در حلقه ما قصه گیسوی تو بود ...

نگارش: محمدرضا ممتازواحد

هر چند که «علیرضا افتخاری» در سال 1362 نخستین آلبوم خود را به توصیه «فرامرز پایور» و به یاد معلم فقیدش «تاج اصفهانی» منتشر ساخته بود ولی بیتردید، صدای افتخاری با موسیقی خاطرهانگیز سریال «امیرکبیر» (64- 1363) در خاطره جمعی حک شد. عنایت و اهتمام به «آواز» در تیتراژ نخستین و به کارگیری از آواز در برخی از سکانسهای این سریال و به خصوص بهرهگیری از فضای مُدال دستگاه ماهور و ظرفیتهای نهفته و بالقوه این دستگاه جذاب در قریب به اکثریت موسیقیهای ساخته شده برای صحنههای این مجموعه تلویزیونی و همچنین معرفی و شناساندن صدای جدید آوازی به مخاطبان؛ از جمله موارد مهم در خصوص بررسی موسیقی این مجموعه تلویزیونی است. فارغ از تبحر و تخصص دکتر«کامبیز روشنروان» در حوزه مباحث کمپوزیسیون و ارکستراسیون و همچنین هنرنمایی «محمدعلی کیانینژاد»؛ هنرمندی علیرضا افتخاری – جوان هنرمند 26 ساله آن ایام– در اجرای بخش آوازی و باکلام را نیز بایستی بیشتر مدنظر قرار داد. به زعم راقم این سطور، علیرضا افتخاری (متولد 10 فروردین 1337- اصفهان) با اجرای این اثر بزرگترین گام هنری خود را برداشت به گونهای که هنوز هم پس از گذشت سه دهه، یکی از موارد قابل استناد و ملاکِ توانمندیهای او در نظر اهل فن موسیقی، اجرای آثار باکلام موسیقی این مجموعه تلویزیونی است.

دو قطعهی آوازی به همراه تصنیف «بمیرید بمیرید» بر پایه سرودهای از مولوی، از اهمّ آثار باکلام موسیقی سریال امیرکبیر است. قطعه آوازی برپایه غزلی از حافظ با مطلع «دوش در حلقه ما قصه گیسوی تو بود/ تا دل شب سخن از سلسله موی تو بود» و قطعه آواز بعدی براساس دیگر غزلی از حافظ با مطلع «نماز شام غریبان چو گریه آغازم/ به مویههای غریبانه قصه پردازم» که هر چند هر دو آواز جاودانه در گام ماهور اجرا گردیده است ولی حالات و بهرهگیری از گوشهها در آن با توجه به مضامین هر دو غزل که یکی «وصال طلبی» و دیگری «غربت آگاهی» است، بسیار قابل تأمل است. به عنوان نمونه انتخاب و بهرهگیری هوشمندانه و آگاهانه افتخاری از گوشه حصار در آواز نماز شام غریبان در جهت بیان غریبانگیِ آمیخته با عزتنفس و عاری از گلایه و شکوه، حالتی حماسی و باشکوه به این آواز بخشیده است و این نکته را نیز نبایستی فراموش ساخت که غربت و وصال و در عین حال کمال و شهادت، ماحصل و عاقبت زندگی حضرت امیرکبیر بود. هر چند که سیر تکوینی و تکاملی گفتمان آوازی علیرضا افتخاری در طول این مدت سی و چند ساله، تغییرات بنیادین بسیاری را پشتسر گذاشته است ولی آغاز فعالیتهای هنری ایشان، شروعی بسیار قدرتمند بود و البته هنرآفرینیهای این «چهره ماندگار موسیقی» در دیگر آثار پرشمار او – به ویژه در آلبومهای «شور عشق» و «نیلوفرانه»– را نیز، نبایستی فراموش کرد. این مطلب مهم نیز نباید ناگفته بماند که موسیقی تیتراژ و تا حدی موسیقی متن سریال امیرکبیر – لااقل در تاریخ پس از انقلاب– اولین و شاید تنها موسیقی سریالی باشد که در آن «آواز» محوریت را برعهده داشته و امید است که این رویکرد در آثار ملون موسیقیهای تولیدات تلویزیونی کنونی، بیشتر مورد توجه قرار گیرد.

این نوشتار به تاریخ دوم اردیبهشت 96 در روزنامه صبا به چاپ رسید.